Sevkan Sarısaltıkoğlu şu soruyu yöneltiyor:

“Shikai’nin dört engelinden biri olan Kyō (şaşkınlık/irkilme) etkisinden kurtulmak için hangi çalışmalar yapılmalıdır? Bu çalışmalar ne zaman başlamalı, hangi altyapıya dayanmalı ve geleneksel Shu–Ha–Ri eğitim sistemi içinde hangi aşamaya karşılık gelmektedir?”

Bu soruya cevap verebilmek için önce kullanılan kavramları doğru anlamak gerekir.

• Sandoku, Shidoku ve Shikai
• Shikai (四戒) ve Aikido Eğitimindeki Yeri

Budizm’in klasik öğretisinde yer alan kavram “ Sandoku (三毒 – Üç Zehir) “dir.

Bunlar;

• Ton (貪) : Açgözlülük
• Shin (瞋) : Öfke
• Chi (痴) : Cehalet

olarak insan zihnini kirleten üç temel eğilimi ifade eder.

Buna karşılık Shidoku (四毒 – Dört Zehir) ifadesi dilbilgisi bakımından doğru olsa da klasik Budist terminolojide yerleşmiş bir öğreti değildir.

Budō’da kullanılan doğru kavram ise “ Shikai (四戒) “ dir.

Buradaki Kai (戒) karakteri “sakınmak”, “kaçınmak”, “kendini korumak”, “engel teşkil eden durum” anlamına gelir; Doku (毒) yani “zehir” anlamına gelmez.

Bu nedenle Budō terminolojisinde doğru ifade Shikaidir.

Bununla birlikte mecazi olarak bakıldığında, bu dört durum savaşçının zihnini adeta zehirlediği için “dört zehir” benzetmesi açıklayıcı olabilir. Ancak geleneksel Budō terminolojisinde kullanılan yerleşik kavram Shikaidir. Bu nedenle şöyle söylemek daha doğru olacaktır: Sandoku, insan zihnindeki temel kirlenmeleri ifade eder. Shikai ise bu kirlenmelerin çatışma anında ortaya çıkan psikolojik yansımalarıdır.

Shikai Nedir?

Shikai, savaşçının zihnini bozan dört temel psikolojik engeli ifade eder.

• Kyō (驚) : Şaşkınlık, irkilme, beklenmeyen durum karşısında zihnin donması.
• Ku (懼) : Korku.
• Gi (疑) : Şüphe.
• Waku (惑) : Tereddüt ve zihinsel karmaşa.

Bu dört durum birbirinden bağımsız değildir.

Şaşkınlık korkuya dönüşebilir. Korku şüpheyi doğurabilir. Şüphe tereddüde dönüşebilir. Tereddüt ise hareketi durdurur.

Budō’da teknik, önce zihinde doğar. Bu nedenle bozulan önce teknik değil, zihindir.

Aikidō’nun amacı bu duyguları bastırmak değil, onları doğuran zihinsel bağımlılıkları ortadan kaldırmaktır.

Kyō Etkisinden Kurtulmak İçin Hangi Çalışmalar Yapılmalıdır?

Bunun tek bir egzersizi yoktur. Bu, yıllar süren temel eğitimin doğal sonucudur.

Özellikle;

Ma-ai, Zanshin, Metsuke, Kokyū, merkez çalışmaları, prensiplere dayalı teknik eğitimi, farklı saldırılarla çalışma, önceden planlanmamış uygulamalar, öğrencinin zihnini beklenmeyen durumlara hazırlamaya başlar. Şaşkınlık bilinmeyenden doğar. Ancak amaç saldırıları ezberlemek değildir. Amaç, zihni her duruma açık hâle getirmektir.

Bu Eğitim Ne Zaman Başlar?

Aslında ilk dersten itibaren başlar. Fakat gerçek anlamını öğrencinin temel hareketleri düşünmeden yapabildiği dönemde kazanmaya başlar. Teknik hâlâ bilinçli olarak kuruluyorsa, zihin aynı anda beklenmeyen duruma uyum sağlayamaz.

Hangi Altyapı Tamamlanmalıdır?

Öğrenci önce; bedenini, hareketini, zamanlamasını, mesafesini, nefesini, dikkatini, merkezini eğitmelidir.

Aikidō’da gelişim her zaman aynı sırayı izler:

Önce beden özgürleşir. Sonra teknik özgürleşir. En sonunda zihin özgürleşir.

Kotai, Jutai, Ekitai ve Kitai Açısından Shikai

Bu gelişim süreci, Tamura Sensei’nin eğitim anlayışında kullandığımız Kotai–Jutai–Ekitai–Kitai modeliyle de açıklanabilir.

Kotai (固体) : Katı yapı dönemidir. Öğrenci hareketi öğrenmeye çalışır. Şekil ön plandadır.

Beklenmeyen her durum şaşkınlık, korku ve tereddüt oluşturabilir.

Shikai’nin dört engeli bu aşamada en yoğun şekilde görülür.

Jutai (柔体) :

Beden katılığını bırakmaya başlar. Teknik akıcı hâle gelir. Öğrenci artık yalnızca şekli değil, hareketin mantığını da anlamaya başlar.

Shikai’nin gerçek çalışması burada başlar. Çünkü kişi, engellerin rakipten değil, kendi zihninden kaynaklandığını fark etmeye başlar.

Ekitai (液体) :

Teknik artık biçimden çok prensiplere dayanır. Merkez korunur. Hareket duruma göre şekillenir.

Beklenmeyen saldırılar zihni eskisi kadar sarsmaz.

Shikai’nin etkisi belirgin biçimde azalmaya başlar.

Kitai (気体) :

Beden, teknik ve zihin artık birbirinden ayrılmaz hâle gelir. Karar verme süreci ortadan kalkar. Hareket doğal olarak ortaya çıkar. Şaşkınlık, korku, şüphe ve tereddüt kendiliğinden çözülmeye başlar.

Bu aşamada Shikai artık bastırılmış değildir; aşılmıştır.

Shu–Ha–Ri ile İlişkisi

Bu gelişim modeli, geleneksel Shu–Ha–Ri sistemiyle de büyük ölçüde örtüşmektedir.

• Shu (守) dönemi büyük ölçüde Kotai anlayışına karşılık gelir. Öğrenci şekli öğrenir ve zihni sürekli teknikle meşguldür.
• Ha (破) döneminde Jutai ve giderek Ekitai özellikleri ortaya çıkar. Teknik kalıpları çözülür, prensipler anlaşılmaya başlanır ve Shikai’nin gerçek eğitimi bu dönemde derinleşir.
• Ri (離) döneminde ise Kitai anlayışı hâkim olur. Zihin artık tekniğe de saldırıya da tutunmaz. Hareket düşünceden değil, doğrudan doğruya bütünleşmiş beden ve zihinden doğar.

Elbette bu eşleştirme mutlak bir sınıflandırma değildir. Her uygulayıcı aynı yolu aynı hızda izlemez. Ancak genel gelişim çizgisi, katılıktan akışkanlığa; şekilden prensibe; zihinsel bağımlılıktan özgürlüğe doğru ilerler.

Sonuç

Shikai, ayrı bir teknik konusu değildir. O, Aikidō eğitim sürecinin doğal olarak ortaya çıkan bir zihin eğitimi konusudur. Bu nedenle Shikai’nin aşılması, yalnızca daha fazla teknik öğrenmekle gerçekleşmez. Gerçek ilerleme; bedenin katılığını bırakması, tekniğin kalıplardan kurtulması ve zihnin korku, şaşkınlık, şüphe ile tereddütten özgürleşmesiyle mümkündür. Bu açıdan bakıldığında Shikai’nin aşılması ayrı bir çalışma değildir; Kotai’dan Kitai’ye uzanan dönüşümün doğal sonucudur. Beden özgürleştikçe teknik serbestleşir; teknik serbestleştikçe zihin de Shikai’nin dört engelinden kurtulmaya başlar.

İşte Aikidō’nun ve genel olarak Budō’nun amacı, rakibi yenmekten önce insanın kendi zihnini dönüştürmesidir. Çünkü gerçek rakip dışarıdaki kişi değil, insanın kendi içinde taşıdığı korku, şaşkınlık, şüphe ve tereddüttür. Zihin özgürleştiğinde teknik de özgürleşir; teknik özgürleştiğinde ise hareket, düşüncenin ürünü olmaktan çıkar ve kişinin bütün varlığının doğal ifadesi hâline gelir.

Bu noktada Budō artık yalnızca bir dövüş sanatı değil, insanın kendini gerçekleştirme yolu olur.

Nebi Vural